अक्षय तृतीया १. महत्त्व १ अ. अक्षय तृतीया या दिवसाला `साडेतीन मुहुर्तांतील एक मुहूर्त’ मानले जाणे १ आ. अवतार होणे १ इ. धर्मकृत्यांचा आध्यात्मिकदृष्ट्या अधिक लाभ २. अक्षय तृतीया हा सण साजरा करण्याची पद्धत २ अ. उदकुंभाचे (उदककुंभाचे) दान २ आ. तिलतर्पण करणे २ इ. अक्षय तृतीयेला करावयाच्या दानाचे महत्त्व २ ई. मृत्तिका पूजन २ उ. वृक्षारोपण २ ऊ. हळदीकुंकू   साडेतीन मुहुर्तांपैकी एक पूर्ण मुहूर्त असलेल्या अक्षय (अक्षय्य) तृतीयेला तिलतर्पण करणे, उदकुंभदान (उदककुंभदान) करणे, मृत्तिका पूजन करणे, तसेच दान देण्याचा प्रघात आहे. यामागील अध्यात्मशास्त्र आपण समजून घेऊया. अक्षय्य तृतीया हा कृतयुगाचा किंवा त्रेतायुगाचा प्रारंभदिन आहे. या तिथीला हयग्रीव अवतार, नरनारायण प्रकटीकरण आणि परशुराम अवतार झाला. या तिथीला ब्रह्मा आणि श्रीविष्णु यांच्या मिश्र लहरी उच्च देवतांच्या लोकांतून पृथ्वीवर येतात. त्यामुळे पृथ्वीवरील सात्त्विकता १० टक्क्यांनी वाढते. या कालमाहात्म्यामुळे या तिथीस पवित्र स्नान, दान यांसारखी धर्मकृत्ये केल्यास त्यांच्यामुळे आध्यात्मिक लाभ होतो. या तिथीस देव आणि पितर यांना उद्देशून जे कर्म केले जाते, ते सर्व अक्षय (अविनाशी) होते. (संदर्भ : मदनरत्न)  अक्षय तृतीयेशी संबंधित व्हिडिओ १. महत्त्व   अस्यां तिथौ क्षयमुपैति हुतं न दत्तं तेनाक्षयेति कथिता मुनिभिस्तृतीया । उद्दिश्य दैवतपितॄन्क्रियते मनुष्यैः तच्चाक्षयं भवति भारत सर्वमेव ।। – मदनरत्न अर्थ : (श्रीकृष्ण म्हणतो) हे युधिष्ठिरा, या तिथीस केलेले दान आणि हवन क्षयाला जात नाही; म्हणून हिला मुनींनी ‘अक्षय तृतीया’ असे म्हटले आहे. देव आणि पितर यांना उद्देशून या तिथीस जे कर्म केले जाते, ते सर्व अक्षय (अविनाशी) होते. १ अ. अक्षय तृतीया या दिवसाला `साडेतीन मुहुर्तांतील एक मुहूर्त’ मानले जाणे ‘अक्षय (अक्षय्य) तृतीया साडेतीन मुहुर्तांपैकी एक आहे. याच दिवशी त्रेतायुगाला प्रारंभ झाला. या दिवसाने एका कलहकालाचा अंत आणि दुसर्‍या युगाच्या सत्ययुगाचा प्रारंभ, अशी संधी साधलेली असल्यामुळे अक्षय (अक्षय्य) तृतीया या संपूर्ण दिवसाला ‘मुहूर्त’ म्हणतात. मुहूर्त केवळ एका क्षणाने साधलेला असला, तरी संधीकालामुळे त्याचा परिणाम २४ घंट्यांपर्यंत कार्यरत असल्याने तो संपूर्ण दिवस शुभ मानला जातो; म्हणूनच (अक्षय्य) तृतीया या दिवसाला `साडेतीन मुहुर्तांतील एक मुहूर्त’ मानले जाते. १ आ. अवतार होणे अक्षय (अक्षय्य) तृतीया या तिथीवरच हयग्रीव अवतार, नरनारायण प्रकटीकरण आणि परशुराम अवतार झाला. यावरून अक्षय तृतीया या तिथीचे महत्त्व लक्षात येते.’ १ इ. धर्मकृत्यांचा अधिक लाभ होणे ‘या तिथीला विष्णुपूजा, जप, होमहवन, दान आदी धर्मकृत्ये केल्यास अधिक आध्यात्मिक लाभ होतो’, असे मानले जाते. अक्षय्य तृतीयेच्या दिवशी सातत्याने सुख-समृद्धी प्राप्त करून देणार्‍या देवतेची कृतज्ञतेचा भाव ठेवून उपासना केल्यास आपल्यावर होणार्‍या त्या देवतेच्या कृपादृष्टीचा कधीही क्षय होत नाही, असे मानले जाते. श्रीविष्णुसहित वैभवलक्ष्मीच्या प्रतिमेचे कृतज्ञतेचा भाव ठेवून भक्तीभावाने पूजन करावे. होमहवन आणि जपजाप्य करण्यात काळ व्यतीत करावा   २. अक्षय तृतीया हा सण साजरा करण्याची पद्धत ‘कालविभागाचा कोणताही प्रारंभदिवस भारतियांना नेहमीच पवित्र वाटतो; म्हणून अशा तिथीस स्नानदानादी धर्मकृत्ये सांगितली गेली आहेत. या दिवसाचा विधी असा आहे – पवित्र जलात स्नान, श्रीविष्णूची पूजा, जप, होम, दान आणि पितृतर्पण. या दिवशी अपिंडक श्राद्ध करावे आणि ते जमत नसेल, तर निदान तिलतर्पण तरी करावे. २ अ. उदकुंभाचे (उदककुंभाचे) दान या दिवशी देव आणि पितर यांना उद्देशून ब्राह्मणाला उदककुंभाचे दान करावे. २ अ १. महत्त्व उदककुंभालाच ‘सर्वसमावेशक स्तरावरील निर्गुण पात्र’ असे संबोधले जाते. २ अ २. उद्देश अ. उदककुंभाचे दान करणे, म्हणजेच स्वतःच्या सर्व प्रकारच्या देहसदृश, तसेच कर्मसदृश वासनांच्या स्थूल, तसेच सूक्ष्म लहरी कुंभातील जलाला पवित्र मानून त्यात विसर्जित करणे आणि अशा प्रकारे स्वतःचा देह आसक्तीविरहित कर्माने शुद्ध करून त्यानंतर उदककुंभायोगे या सर्व वासना पितर अन् देव यांच्या चरणी ब्राह्मणाला ग्राह्य धरून अर्पण करणे आ. पितरांच्या चरणी उदककुंभ दान दिल्याने पितर मानवयोनीशी संबंधित असल्याने ते आपल्या स्थूल वासना नष्ट करतात. इ. देवाचा कृपाशीर्वाद हा आपल्या प्रारब्धजन्य सूक्ष्म कर्मातील पाप नष्ट करत असल्याने सूक्ष्म कर्मजन्य वासना देवांच्या चरणी या दानाकरवी अर्पण केल्या जातात. २ अ ३. उदकुंभ दानाचा मंत्र ब्राह्मणाला उदकुंभाचे दान देतांना पुढील मंत्र म्हणावा एष धर्मघटो दत्तो ब्रह्मविष्णुशिवात्मकः । अस्य प्रदानात् तृप्यन्तु पितरोऽपि पितामहाः ।। गन्धोदकतिलैर्मिश्रं सान्नं कुम्भं फलान्वितम् । पितृभ्यः सम्प्रदास्यामि अक्षय्यमुपतिष्ठतु ।। – धर्मसिन्धु अर्थ : ब्रह्मा, विष्णु आणि शिव ज्यात सामावले आहेत असा हा धर्मघट मी ब्राह्मणाला दान केला आहे. या दानामुळे माझे पितर आणि देवता तृप्त होवोत. गंध, उदक, तीळ, यव आणि फळे यांनी युक्त असा हा कुंभ मी पितरांसाठी देत आहे. हा कुंभ माझ्यासाठी सदा अक्षय्य (क्षय न पावणारा) ठरो. २ अ ४. शास्त्र अक्षय तृतीया या दिवशी ब्रह्मांडात अखंड रूपातील, तसेच एकसमान गतीजन्यता दर्शवणार्‍या सत्त्व-रज लहरींचा प्रभाव अधिक प्रमाणात असल्याने या लहरींच्या प्रवाहायोगे पितर आणि देव यांना उद्देशून ब्राह्मणाला केलेले दान पुण्यदायी आणि मागील जन्माच्या देवाणघेवाण हिशोबाला धरून कर्म-अकर्म करणारे ठरत असल्याने या कधीही क्षय न होणार्‍या लहरींच्या प्रभावाच्या साहाय्याने केलेले दान महत्त्वाचे ठरते.’ – सूक्ष्म जगतातील ‘एक विद्वान’, सौ. अंजली गाडगीळ यांच्या माध्यमातून, चैत्र कृष्ण १, कलियुग वर्ष ५११० (१०.४.२००९), सायं. ७.३४ २ अ ५.‘अक्षय्य तृतीये’च्या दिवशी पितरांचे पूजन केलेल्या उदककुंभाचे ब्राह्मणाला दान देणे’, या कृतीचा सूक्ष्मातील परिणाम दर्शवणारे चित्र २ अ ५.१. सूक्ष्म ज्ञानासंदर्भातील चित्राविषयीची सत्यता आणि स्पंदने २ अ ५.१ अ. ‘सूक्ष्म ज्ञानाविषयीच्या चित्राची सत्यता : ८० टक्के २ अ ५.१ आ. सूक्ष्म ज्ञानाविषयीच्या चित्रातील चांगली स्पंदने : १० टक्के ’ – (परात्पर गुरु) डॉ. जयंत आठवले २ अ ५.२. सूक्ष्म ज्ञानाविषयीच्या चित्रातील स्पंदनांचे प्रमाण २ अ ५.२ अ. भाव २ अ ५.२ अ १. पितरांसाठी ठेवण्यात आलेल्या उदककुंभाचे पूजन केल्यावर पूजन करणार्‍या व्यक्तीच्या अनाहत चक्रस्थानी भावाचे वलय निर्माण होणे २ अ ५.२ आ. शक्ती २ अ ५.२ आ १. ईश्‍वराकडून येणारा शक्तीचा प्रवाह व्यक्तीकडे आकृष्ट होणे २ अ ५.२ आ १ आ.  शक्तीचे वलय उदककुंभाचे पूजन करणार्‍या व्यक्तीमध्ये निर्माण होणे २ अ ५.२ आ २. निर्माण झालेल्या शक्तीच्या वलयातून शक्तीचा प्रवाह दान स्वीकारणार्‍या ब्राह्मणाच्या दिशेने प्रक्षेपित होणे २ अ ५.२ आ ३. उदककुंभात शक्तीचे वलय निर्माण होणे आणि ते कार्यरत रूपात फिरणे या उदककुंभात असणारी सुपारी आणि जल यांमुळे देवतेकडून आकृष्ट झालेल्या लहरी उदककुंभात सामावून रहातात. २ अ ५.२ आ ४. दान स्वीकारणार्‍या व्यक्तीमध्ये  शक्तीचे वलय निर्माण होणे २ अ ५.२ इ. चैतन्य २ अ ५.२ इ १. उदककुंभात चैतन्याचे कार्यरत वलय निर्माण होणे आणि या वलयांतून वातावरणात चैतन्याचे प्रक्षेपण होणे २ अ ५.२ इ २. ‘अक्षय्य तृतीया’ हा दिवस साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असल्यामुळे या दिवशी वातावरणात चैतन्याचे कण कार्यरत असणे २ अ ५.३ अ. पितृलोकातून येणारा कार्यरत पितर प्रवाह भूलोकापर्यंत उदककुंभात आकृष्ट होणे उदककुंभाचे दान देण्याच्या या कृतीतून पितरांच्या अतृप्त इच्छांची पूर्ती होऊन त्यांच्यावरील अतृप्त इच्छांचे आवरण दूर होते. त्यांना गती प्राप्त होते आणि ते पुढील लोकांतील प्रवास करणे २ अ ५.३ आ.  पितरांचे लिंगदेह भूलोकाकडे उदककुंभामध्ये आकृष्ट होणे. २ अ ५.३ इ.  उदककुंभामध्ये तमोगुणी काळसर वलय कार्यरत होणे २ अ ५.३ ई. दान देणार्‍या व्यक्तीच्या देहावरील काळे आवरण दूर होणे २ अ ५.३ उ. व्यक्तीभोवती संरक्षक कवच निर्माण होणे.’ – कु. प्रियांका लोटलीकर, महर्षि अध्यात्म विश्‍वविद्यालय, गोवा. (१८.४.२०१९) २ आ. तिलतर्पण करणे २ आ १. अर्थ आणि भावार्थ अ. ‘तिलतर्पण म्हणजे देवता आणि पूर्वज यांना तीळ अन् जल अर्पण करणे. तीळ हे सात्त्विकतेचे प्रतीक आहे, तर जल हे शुद्ध भावाचे प्रतीक आहे. आ. देवाजवळ सर्वकाही आहे. त्यामुळे आपण त्याला काय अर्पण करणार ? तसेच ‘मी देवाला काहीतरी अर्पण करतो’, हा अहंही नको. यासाठी तीळ अर्पण करतांना ‘देवच माझ्याकडून सर्वकाही करवून घेत आहे’, असा भाव ठेवावा. यामुळे तिलतर्पण करतांना साधकाचा अहं न वाढता त्याचा भाव वाढण्यास मदत (साहाय्य) होते. तिलतर्पण करणे म्हणजे देवतेला तीळांच्या रूपाने कृतज्ञतेचा आणि शरणागतीचा भाव अर्पण करणे होय. २ आ २. तिलतर्पण कोणाला करायचे ? २ आ २ अ. देवता २ आ २ अ १. पद्धत प्रथम देवांचे आवाहन करावे. तांब्याचे किंवा कोणत्याही सात्त्विक धातूचे तबक किंवा ताट हातात घ्यावे. ब्रह्मा किंवा श्रीविष्णु यांचे किंवा त्यांच्या एकत्रित रूपाचे, म्हणजे दत्ताचे स्मरण करून त्यांना ताटात येण्याचे आवाहन करावे. त्यानंतर ‘देवता सूक्ष्मातून तेथे आलेल्या आहेत’, असा भाव ठेवावा. त्यानंतर ‘त्यांच्या चरणांवर तीळ अर्पण करीत आहोत’, असा भाव ठेवावा. २ आ २ अ २. परिणाम प्रथम (सूक्ष्मातून आलेल्या देवतांच्या चरणांवर) तीळ अर्पण केल्यामुळे तिळांत देवतांकडून प्रक्षेपित होणारी सात्त्विकता अधिक प्रमाणावर ग्रहण होते आणि जल अर्पण केल्यावर अर्पण करणार्‍याचा भाव जागृत होतो. भाव जागृत झाल्यामुळे देवतांकडून तिळांत ग्रहण झालेली सात्त्विकता तिलतर्पण करणार्‍याला अधिक प्रमाणावर ग्रहण करता येते. २ आ २ आ. पूर्वज २ आ २ आ १. महत्त्व अक्षय तृतीयेला पूर्वज पृथ्वीजवळ आल्यामुळे मानवाला अधिक त्रास होण्याची शक्यता असते. मानवावर असलेले पूर्वजांचे ऋण फेडण्यासाठी मानवाने प्रयत्न करणे ईश्वराला अपेक्षित आहे. यासाठी अक्षय (अक्षय्य) तृतीयेला पूर्वजांना गती मिळण्यासाठी तिलतर्पण करायचे असते. २ आ २ आ २. पद्धत पूर्वजांना तीळ अर्पण करण्यापूर्वी तिळांमध्ये श्रीविष्णु आणि ब्रह्मा यांची तत्त्वे येण्यासाठी देवतांना प्रार्थना करावी. त्यानंतर ‘पूर्वज सूक्ष्मातून आलेले आहेत आणि आपण त्यांच्या चरणांवर तीळ आणि जल अर्पण करत आहोत’, असा भाव ठेवावा. त्यानंतर दोन मिनिटांनी देवतांच्या तत्त्वांनी भारीत झालेले तीळ आणि अक्षता पूर्वजांना अर्पण कराव्यात. सात्त्विक बनलेले तीळ हातात घेऊन त्यावरून ताटामध्ये हळुवारपणे पाणी सोडावे. त्या वेळी दत्त किंवा ब्रह्मा किंवा श्रीविष्णु यांना पूर्वजांना गती देण्यासाठी प्रार्थना करावी. २ आ २ आ ३. परिणाम तिळांमध्ये सात्त्विकता ग्रहण करून रज-तम नष्ट करण्याची क्षमता अधिक आहे. साधकाच्या भावानुसार तिलतर्पण करतांना सूक्ष्मातून ताटामध्ये आलेल्या पूर्वजांच्या प्रतिकात्मक सूक्ष्म-देहावरील काळे आवरण दूर होऊन त्यांच्या सूक्ष्म-देहांतील सात्त्विकता वाढते आणि त्यांना पुढच्या लोकात जाण्यासाठी आवश्यक अशी ऊर्जा मिळते. २ इ. अक्षय तृतीयेला करावयाच्या दानाचे महत्त्व अक्षय्य तृतीयेला दान करतांना अक्षय (अक्षय्य) तृतीयेला केलेले दान कधीही क्षयाला जात नाही. त्यामुळे या दिवशी केलेल्या दानातून पुष्कळ पुण्य मिळते. पुष्कळ पुण्य मिळाल्यामुळे जिवाने पूर्वी केलेले पाप न्यून होते आणि त्याचा पुण्यसाठा वाढतो. एखाद्या जिवाचे पूर्वीचे कर्म चांगले असल्यास त्याचा पुण्यसाठा वाढतो. यामुळे जिवाला स्वर्गप्राप्ती होऊ शकते; परंतु साधकांना पुण्य मिळवून स्वर्गप्राप्ती करायची नसते, तर त्यांना ईश्वरप्राप्ती करायची असते. यामुळे साधकांनी सत्पात्रे दान करणे आवश्यक असते. येथे सत्पात्रे दान, म्हणजे जेथे अध्यात्मप्रसारासमवेत राष्ट्र आणि धर्म यांसाठी कार्य केले जाते, अशा सत्‌च्या कार्यात दान करणे. सत्पात्रे दान केल्यामुळे दान करणार्‍याला पुण्य मिळणार नाही, तर दानाचे कर्म हे अकर्म कर्म होईल. त्यामुळे त्याची आध्यात्मिक उन्नती होईल. आध्यात्मिक उन्नती झाल्यामुळे साधक स्वर्गलोकात न जाता उच्च लोकांत जाईल.’ – ईश्वर (कु. मधुरा भोसले यांच्या माध्यमातून, ११.५.२००५, सकाळी ११.२९) धनाचे दान वर उल्लेखिल्याप्रमाणे सत्पात्रे दान संत, धार्मिक कार्य करणार्‍या व्यक्ती, धर्मप्रसार करणार्‍या आध्यात्मिक संस्था, धर्माविषयीचे उपक्रम आदींना वस्तू वा द्रव्य रूपाने दान करावे. तनाचे दान धर्माविषयीच्या उपक्रमांत सहभागी होणे, हे तनाचे दान होय. यासाठी देवतांचे विडंबन, धार्मिक उत्सवांतील अपप्रकार इत्यादी रोखावे. मनाचे दान कुलदेवतेचा जप करणे, तिला प्रार्थना करणे यांद्वारे मन अर्पण (दान) करावे. २ ई. मृत्तिका पूजन २ ई १. महत्त्व ‘सदोदित कृपादृष्टी ठेवणार्‍या मृत्तिकेमुळेच आपल्याला धान्यलक्ष्मी, धनलक्ष्मी आणि वैभवलक्ष्मी यांची प्राप्ती होते. अक्षय तृतीया हा दिवस म्हणजे कृतज्ञता भाव ठेवून मृत्तिकेची उपासना करण्याचा दिवस. २ ई २. मातीत आळी घालणे आणि पेरणी मातीत आळी घालणे व पेरणी गुढीपाडव्याच्या शुभमुहूर्तावर नांगरलेल्या शेतजमिनीचे अक्षय (अक्षय्य) तृतीया या दिवसापर्यंत मशागत करण्याचे काम पूर्ण करावे. (मशागत म्हणजे नांगरलेल्या शेतजमिनीची स्वच्छता करून खतमिश्रित मातीच्या थरांना खालीवर करणे.) अक्षय तृतीयेच्या दिवशी मशागत केलेल्या जमिनीतील मृत्तिकेचे कृतज्ञतेचा भाव ठेवून पूजन करावे. त्यानंतर पूजन केलेल्या मृत्तिकेमध्ये आळी घालावीत आणि त्या आळ्यांमध्ये बियाणे पेरावे. अक्षय तृतीयेच्या मुहूर्तावर बियाणे पेरण्यास प्रारंभ केल्यास त्या बियाण्यांपासून विपुल धान्य पिकते आणि बियाण्याचा कधीही तुटवडा होत नाही. त्यामुळे वैभव प्राप्त होते. (बियाणे म्हणजे मळणीतील धान्य आपल्या आवश्यकतेनुसार बाजूला काढून घेऊन उरलेले धान्य स्वतःला आणि इतरांना पुढच्या पेरणीसाठी राखून ठेवणे.) २ उ. वृक्षारोपण अक्षय तृतीया या शुभमुहूर्तावर आळी करून लावलेल्या फळबागा भरघोस फळ उत्पादन देतात, तसेच आयुर्वेदात सांगितलेल्या औषधी वनस्पतीही अक्षय तृतीयेच्या मुहूर्तावर रोवल्यास या वनस्पतींचा क्षय होत नाही, म्हणजेच औषधी वनस्पतींचा तुटवडा भासत नाही.’ – सूक्ष्म जगतातील ‘ब्रह्मतत्त्व’, ८.५.२००५, सायंकाळी ४.४४ २ ऊ. हळदीकुंकू हळदीकुंकू ‘स्त्रियांसाठी अक्षय तृतीया हा दिवस महत्त्वाचा असतो. चैत्रात बसवलेल्या चैत्रगौरीचे या दिवशी त्यांना विसर्जन करायचे असते. त्यानिमित्त त्या हळदीकुंकूही करतात.’

+11 प्रतिक्रिया 2 कॉमेंट्स • 10 शेयर

अक्षय्य तृतीया भारतीय संस्कृतीतील महत्वाचा दिवस, साडे-तीन मुहूर्तांपैकी एक अक्षय्य तृतीया हा हिंदू दिनदर्शिकेतील एक दिवस आहे. हिंदू दिनदर्शिकेप्रमाणे वैशाख शुद्ध तृतीया या दिवशी अक्षय्य तृतीया येते. अक्षय्य तृतीया साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक शुभमुहूर्त समजला जातो.[१] कालविवेक या ग्रंथामध्ये या दिवशी व्रत करण्याचे महत्त्व विशद केले आहे.[२] जैन धर्मामध्येही या दिवशी व्रत करण्याचे महत्त्व विशेष आहे.[३][४] या दिवसाला आखा तीज असेही म्हटले जाते.[५] ह्या दिवशी अन्नपूर्णा (देवी) जयंती, नर-नारायण या जोडदेवाची जयंती, परशुराम जयंती, बसवेश्वर जयंती आणि, हयग्रीव जयंती असते.[६] या दिवशी भगवान व्यास यांनी महाभारत ग्रंथाची रचना करायला प्रारंभ केला आणि त्यांचे लेखनिक म्हणून गणपतीने काम केले अशी आख्यायिका प्रचलित आहे.[७] ज्योतिषशास्त्र संपादन करा अक्षय्य तृतीया हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असला तरी, जर त्यादिवशी किंवा त्या दिवसापूर्वी गुरूचा किंवा शु्क्राचा अस्त झालेला असेल तर विवाहादी मंगल कार्ये करू नयेत असे काही ज्योतिष्यांचे मत आहे. असे दुर्(योग) यापूर्वी अनेक अक्षय्य तृतीयांना आले होते, त्यांपैकी हे काही प्रसंग :-[ संदर्भ हवा ] शुक्रास्त असलेले दिवस : १ मे १९४९, ३ मे १९६५, ५ मे १९७३, ७ मे २००८, ९ मे २०१६. अस्त झाल्याने आकाशात गुरू दिसत नसलेले दिवस : १६ मे १९५६, १ मे १९७६, २३ एप्रिल २०२३. महत्त्व संपादन करा या दिवशी भारताच्या उत्तराखंड राज्यातील बद्रीनारायणाच्या बंद देवळाचे दार उघडतात. हे मंदिर अक्षय्य तृतीयेला उघडल्यावर दिवाळीतल्या भाऊबीजेच्या दिवशी बंद होते.[८] नर-नारायण या दोन देवतांनी या दिवशी अवतार घेतला होता असे मानले जाते. परशुरामाचे अवतरणसुद्धा याच दिवशी झाले होते असे मानले जाते. या दिवशी परशुरामाची पूजा केली जाते.[९] परशुराम अवतार वृंदावनाच्या श्री बांकेबिहारीच्या मंदिरात फक्त याच दिवशी श्रीविग्रहाचे चरणदर्शन होते आणि बाकी पूर्ण वर्ष ते वस्त्रांनी झाकलेले असतात. जो मनुष्य या दिवशी गंगा स्नान करेल, तो पापांतून मुक्त होतो अशी भारतीय संस्कृतीत धारणा आहे. कृष्णाने युधिष्ठिराला असे सांगितले होते की, 'या तिथीस केलेले दान व हवन क्षयाला जात नाही, म्हणून हिला अक्षय्य तृतीया असे म्हटले आहे. देव आणि पितर यांना उद्देशून या तिथीस जे कर्म केले जाते, ते सर्व अक्षय (‍अविनाशी) होते'. या दिवशी गंगेचे स्वर्गातून पृथ्वीवर अवतरण झाले अशीही आख्यायिका प्रचलित आहे.[७] जैन धर्मात संपादन करा राजा श्रेयांश वृषभदेव यांना उसाचा रस देताना भगवान वृषभदेव यांनी मोक्ष प्राप्त करण्यासाठी सहा महिने तप करावे लागले. त्याकाळात त्यांनी अन्नपाणी ग्रहण केले नव्हते, व त्यानंतर ते एकदा ग्रहणा साठी निघाले परंतु लोकांना आहार दानाची योग्य विधी माहीत नसल्या कारणाने त्यांना अजुन पुढील सहा महिने आहार घेता आला नाही अर्थात त्यांचा वर्ष भर उपवास झाला. एकदा हस्तिनापूर येथे ते आले असता तेथील राजाने त्यांना उसाचा रसाचा आहार दिला. तो दिवस अक्षय्य तृतीयेचा होता. [१०] चैत्रगौर महाराष्ट्रातील स्त्रिया चैत्र महिन्यात चैत्रगौरीची स्थापना व पूजा करतात. चैत्रातील एखाद्या दिवशी हळदीकुंकवाच्या निमित्ताने बायकांना घरी बोलावून मोगऱ्याची फुले किंवा गजरा, आंब्याची डाळ (किंवा भिजवलेले हरबरे) आणि पन्हे देतात. त्या हळदीकुंकू समारंभांचा (गौरी उत्सवाचा) अक्षय्य तृतीया हा शेवटचा दिवस असतो.[११] आख्यायिका संपादन करा अक्षय्य तृतीयेला कृत युग संपून त्रेतायुग सुरू झाले असे मानले जाते.[१२] ज्योतिषशास्त्रात कृत, त्रेता, द्वापर आणि कलियुगाची सर्व वर्ष मिळून होणाऱ्या काळाला ‘महायुग' असे म्हणतात. ही चार युगे महायुगाचे चार चरण असल्याचे मानले जाते. ब्रह्मदेवाच्या दिवसाचा जो प्रारंभ त्याला ‘कल्पादीं' तसेच त्रेतायुगाचा (१२,९६,००० सौर वर्षाएवढा त्रेतायुगाचा काळ) प्रारंभ म्हणजे ‘युगादी' ही तिथी वैशाख शुद्ध तृतीयेला येते.मात्र त्रेतायुग नेमक्या कोणत्या वर्षी सुरू झाले त्याची माहिती मिळत नाही. शेतीसंबंधी प्रथा संपादन करा या दिवशी कृषी संस्कृतीचा पालक म्हणून बलरामाची पूजा होते.[१३][१४] मातीत आळी घालणे व पेरणी : अक्षय्य तृतीयेनंतर पावसाळा येणार असतो. गुढी पाडव्याच्या शुभमुहूर्तावर नांगरलेल्या शेतजमिनीचे मशागत करण्याचे काम अक्षय्य तृतीयेच्या दिवशी पूर्ण करायची प्रथा आहे. (मशागत म्हणजे नांगरलेल्या शेतजमिनीची साफसफाई करून खत मिश्रित मातीच्या थरांना खालीवर करणे.) या दिवशी मशागत केलेल्या जमिनीतील मृत्तिकेबद्दल कृतज्ञ भाव ठेवून काही शेतकरी पूजन केलेल्या मृतिकेमध्ये आळी घालतात. कोकणात या दिवशी शेतात बियाणे पेरण्याची प्रथा आहे, देशावर नाही. अक्षय्य तृतीयेच्या मुहूर्तावर बियाणे पेरण्यास सुरुवात केल्यास त्या बियाणांपासून विपुल धान्य पिकते व कधीही बियाणाला तोटा पडत नाही, अशी धार्मिक समजूत आहे. (बियाणे म्हणजे मळणीतील धान्य आपल्या आवश्यकतेनुसार खाण्यासाठी बाजूला काढून घेऊन पुढच्या पेरणीसाठी राखून ठेवलेले उरलेले धान्य.) महाराष्ट्राच्या कोकण भागात पावसाचे प्रमाण जास्त असल्या कारणाने एकदा पावसाला सुरुवात झाली की, सतत पाऊस पडत राहिल्याने सुपीक जमिनीतील चिकट मातीमध्ये आळी करून बियाणे पेरणी करणे शक्य होत नाही. त्यामुळे पावसाळा तोंडावर असतांना मशागत केलेल्या भुसभुशीत मातीमध्ये बियाणे पेरणे सोपे जाते. वृक्षारोपण : अक्षय्य तृतीयेच्या शुभमुहूर्तावर आळी करून लावलेल्या फळबागा भरघोस फळ उत्पादन देतात अशी समजूत आहे. आयुर्वेदात सांगितलेल्या औषधी वनस्पतीही अक्षय्य तृतीयेच्या मुहूर्तावर रोवल्यास या वनस्पतींचा क्षय होत नाही, म्हणजेच औषधी वनस्पतींचा तुटवडा भासत नाही, अशी समजूत आहे. धार्मिक आचार संपादन करा हा दिवस पूर्वजांचे ऋण फेडण्याचा दिवस म्हणून पाळला जातो. पूर्वजांच्या स्मृतींना उजाळा देण्यासाठी या दिवशी पितरांचे स्मरण करून त्यांच्या प्रतिमेचे पूजन करतात. या दिवशी मातीचे मडके आणून, त्यात पाणी भरून त्यात वाळा टाकतात. त्याने या पाण्याला सुगंध येतो.पळसाच्या पानांच्या केलेल्या पत्रावळीवर व द्रोणात तांदळाची खीर, कैरीचे पन्हे किंवा चिंचोणी, पापड, कुरडया इत्यादी वाढतात. सुगंधित पाण्याने भरलेला घट ब्राह्मणाला दान करतात. असे केल्याने पितरांचा संतोष होतो असे मानले जाते.[१५] या दिवशी सुरू केलेल्या कोणत्याही शुभ कार्याचे फळ 'अक्षय्य'(न संपणारे) असे मिळते, असा समज आहे. अक्षय्य तृतीयेच्या दिवशी सदोदित सुख व समृद्धी प्राप्‍त करून देणाऱ्या देवतेच्या कृतज्ञतेचा भाव ठेवून केलेल्या उपासनेमुळे आपल्यावर होणाऱ्या त्या देवतेच्या कृपादृष्टीचा कधीही क्षय होत नाही, अशी समजूत आहे हिंदू धार्मिक व सांस्कृृृृतिक आचार संपादन करा या दिवशी जवळच्या नदीत किंवा जमल्यास गंगेत वा समुद्रात अंघोळ करणे. सकाळी पंखा, तांदूळ, मीठ, तूप, साखर, चिंच, फळ आणि वस्त्राचे दान देऊन ब्राह्मणांना दक्षिणादान. ब्राह्मण भोजन घालणे.[१६] या दिवशी सातूचे महत्त्व असून ते जरूर खाणे. या दिवशी नवीन वस्त्र, शस्त्र, दागिने यांची खरेदी करणे. सोन्याचे दागिने साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असल्याने या दिवशी नवीन घरात प्रवेश, नवीन वस्तू घेणे, मोठे आर्थिक व्यवहार करणे आदी शुभ कामेही केली जातात.[१७] भारताच्या विविध प्रांतांत वा प्रदेशांत संपादन करा उत्तर भारत - या प्रांतात या दिवशी पूजा आणि प्रार्थना केल्या जातात. परशुराम जन्मोत्सव साजरा केला जातो.गंगा नदीमध्ये स्नान करणे,तीर्थयात्रा करणे,यज्ञ करणे तसेच अन्न आणि धनाचे दान करणे, ब्राह्मणाला सातू आणि समिधा देणे,असे धार्मिक आचार या दिवशी केले जातात. ओरिसा - रथयात्रा या प्रांतात शेतकरी वर्गात या दिवसाचे महत्त्व विशेष आहे. या दिवशी लक्ष्मी देवतेची पूजा करून नवीन धान्याची पेरणी केली जाते. या सणाला मुठी चूहाणा म्हटले जाते. या दिवशी पालेभाज्या आणि मांसाहार यांचे सेवन केले जात नाही. प्रसिद्ध अशा जगन्नाथ रथयात्रेचा प्रारंभ या दिवशी होतो. दक्षिण भारत - महाविष्णु आणि लक्ष्मी व कुबेर पूजन यांचे महत्त्व या दिवशी असते.मंदिरात दर्शनाला जाणे,अन्नदान करणे असे आचार या दिवशी केले जातात.[१७] पश्चिम बंगाल - या प्रदेशातील व्यापारी वर्गात अक्षय्यतृतीया महत्त्वाचा दिवस मानला जातो. हालकटा या नावाने या दिवशी गणपतीची आणि लक्ष्मीची विशेष पूजा केली जाते. व्यापारी लोक नव्या हिशोबाच्या वह्या या दिवशी वापरात आणतात.[१७] राजस्थान - राजस्थानातही हा दिवस शुभ मुहूर्ताचा समजतात.. तेथे या दिवसाला आखा तीज असे म्हणतात. राजस्थानातील शहरी आणि ग्रामीण भागांत या दिवशी विवाह करण्याची पद्धती आहे

+9 प्रतिक्रिया 1 कॉमेंट्स • 7 शेयर

अंगाई अंगाई खरं तर प्रत्येक बाळाचा हक्‍क. निद्राराणी येईपर्यंत आईच्या अंगाईने पापण्या जड झाल्या की बाळ आपोआप डोळे मिटतं. अंगाई सुरुवातीला पणजीकडून आजीकडे आजीकडून आईकडे परंपरेने आली आणि एक वेळ अशी आली की बहुतेक सगळ्या अंगाईची जागा मंगेश पाडगावकर यांच्या अत्यंत सुंदर अशा “नीज माझ्या नंदलाला रे शांत हे आभाळ सारे’ या अंगाईने घेतली. बाळांनाही हीच अंगाई आवडायला लागली. लता मंगेशकर यांचे सुंदर स्वर ऐकून अंग शहरातं. पूर्वी खरंतर दहा माणसांच्या घरात दिवसभर काम करून दमलेल्या आईचे स्वतःचेच डोळे झोपेने जड होत असतील आणि अंगाई गाताना तीही बिचारी झोपून जात असेल. काही ठिकाणी वडिलांना आई व्हावं लागतं. अशा वडिलांची आर्त आवाजातली “आ री आजा निंदीया तु ले चल कही उडनखटोलेमें दूर दूर यहॉंसे दूर’ अंगाई मनाचा ठाव घेते. अशीच आणखी एक अंगाई “आजकल में ढल गया दिन हुआ तमा तु भी सोजा सो गयी रंग भरी शाम’ महंमद रफी यांचा आर्जवी स्वर. शूर राजे शिवाजी महाराज यांच्यासाठी गायली जाणारी अंगाई – गुणी बाळ असा जागसी कारे वाया नीज रे नीज शिवकाळात यात भविष्यात त्यांनी काय करायचे हे सांगितले आहे. आई अंगाई गात असताना बाळाच्या मनात काय चालत असेल. एका आईने खूप छान सांगितले- “गाय झोपली गोठ्यात घरट्यात चिऊताई आज माझ्या पाडसाला झोप का येत नाही’ या गाण्यातली गोठ्यातली गाय, घरट्यातल्या चिमण्या हे त्यांची मुलगी कल्पनेने डोळ्यासमोर आणायची, किती गोड ना! “बा नीज गडे नीज गडे लडिवाळ नीज नीज माझ्या बाळा’ यात आईने केलेले आर्जव विसरता येत नाही. एखाद्या बाळाला सख्खी आई नसेल तर त्याची आई म्हणजे देवकी नसे मी बाळा भाग्य यशोदेला भाळी, असं म्हणते पण अंगाई गाते. रात्रीची नीरव शांतता, चांदण्यांची लुसलुशीत, अंधार. यात बाळाला कदाचित भीती वाटते. त्यामुळे बागुलबुवा येतो पेक्षा चंद्र, चांदण्यांच्या विश्‍वात बाळाला घेऊन जायचं.

+7 प्रतिक्रिया 3 कॉमेंट्स • 2 शेयर

तहान    “हितं अंगठा लाव.’ विठ्ठलने सावकाराच्या तोंडाकडं पाहिलं आणि कागद हातात घेतला. काहीवेळ तो त्या कागदाला तसाच न्याहाळत बसला. सावकारानं शाईची दौत जोरात आपटत विठ्ठल पुढं ठेवली. “आरं, फकस्त तीन गुंठा लिहून घितली हाय. उरलेली दोन गुंठा शाबूत हाय. मापात पाप न्हाय करत आपण. अन नसलं इस्वास तर उठ हितनं. मगाधरनं बगतुय त्यो कागूद उराशी धरून बसलायीस. मला काय कामधंदे न्हाईत व्हय?’ दीनवाण्या चेहऱ्याने विठ्ठलने नजर वरती केली आणि दौतीत आपला अंगठा बुडवत कागदावर लावला. तावातावात बोलणाऱ्या सावकाराचा चेहरा क्षणात खुलला. “मोजून घ्ये. सात हजार हायत. मागले वळते करून घेतल्यात.’ विठ्ठलने पैसे खिशात घातले आणि चालू लागला. “विठ्ठल, गरज पडली तर यं परत. म्या तर म्हणत व्हतो; उरलेली दोन गुंठा गहाण ठिवून अजून पैसं घिऊन जायचं व्हतंस. न्हाय म्हंजी; तुजी बायकू पोटुशी हाय; तर ऐन येळला उगाच तुजी पळापळ नगं. ती सुटली पायजेल. जमीन काय; आज न्हाय तर उंद्या सुटल. कसं?’ विठ्ठलने आपल्या दोन्ही हाताच्या मुठा करकचून आवळल्या आणि दातओठ खात भराभरा वाड्याबाहेर पडला. तळपत्या उन्हात चालून चालून दमलेल्या विठ्ठलची पावलं एका वडाच्या सावलीला थांबली. विठ्ठलने आपली पाठ झाडाला टेकवली आणि डोळे मिटून घेत शांतपणे बसला. भविष्याचा विचार करताना डोळ्यापुढचा अंधार अधिकच दाटून आला होता. त्याचं मन पार सैरभैर झालं होतं. खिशातल्या पैशाकडं पाहून तो स्वतःच्याच मनाशी पुटपुटला. “लय वंगाळ हायस तू. आज तुज्यापायी मी माझी माय इकून टाकली.’ तो पुन्हा शून्यात नजर लावून बसला. तेवढ्यात समोर बस थांबली आणि बेलच्या आवाजानं विठ्ठल भानावर आला. “काय रं विठ्ठल, हितं का बसलास?’ बसमधून उतरलेल्या शंकरने विचारलं. “असंच. ऊन लई चटकत व्हतं म्हणून घडीभर टेकलो होतो. तू कुटं गेलतास?’ “तालुक्‍याला. कर्जाचा हप्ता थकला होता त्यो भरायला गेलतो. बॅंकेतलं साह्येब म्हणत व्हतं; पुढचं हप्ते येळच्या येळला न्हायी भरलं तर जमिनीवर जप्तीच आणतो.’ हे ऐकून विठ्ठल रागात बोलू लागला. “अंगावरली कापडं पण काडून घ्या म्हणावं. असं न तसं उघड्यावरच पडलोय आमी. शंकरने विठ्ठलच्या खांद्यावर हात ठेवला. “दुष्काळ तर आपल्या पाचवीलाच पुजलेला हाय. जाऊ दे. म्हातारी कशी हाय?’ “बरीच म्हणायचं. जागेवर पडून हाय. शाकु जमल तसं तिला संभाळतीय.’ “अन वहिनी?’ “कालच डाक्‍टरकडं घिऊन गेलतो. या महिन्यात व्हईल मोकळी म्हणत्यात. काळजी घ्यायला सांगितलंय.’ “काही नड लागलीच तर सांग.’ “कुटं तुजी तरी शीरमंती वर आलीय. अन तसं बी न्हाय येळ पडणार. आजच सावकाराकडं गेलतो. तीन गुंठ्याचा कागूद एकदाचा त्याच्या घशात घालून आलोय.’ विठ्ठल घरी आला. तोंडावर पाणी शिंपडायचं म्हणून अंगणातल्या रांजणात हात घातला. पार तळाशी पाणी हाताला लागलं. ओंजळीत धरलेलं पाणी पुन्हा सोडून देत भिजलेली बोटं डोळ्यावरून फिरवल्यासारखी केली. गोठ्यात बांधलेल्या बैलासमोरचं वाळलेलं चिपाड उचलून तसंच रांजणात बुडवलं आणि पुन्हा त्याच्यासमोर खायला टाकलं. कातडीला चिकटलेली हाडं बघून विठ्ठलच्या पोटात कालवत होतं. उंबऱ्यापाशी उभं राहून आत बाजेवर पडलेल्या आपल्या आईकडं नजर टाकली. “रामाला आला घाम सीता पुसती पदरानी, कोण्या नारीची झाली दिष्ट रथ गेलीत बाजारानी. रामाला आला घाम सीता पुशी लहुलाया, कोण्या नारीची झाली दिष्ट माझ्या पिरतीच्या रामराया….’ शाकु जात्यावर दळत होती. दारात उभ्या असलेल्या आपल्या नवऱ्याकडं लक्ष जाताच जात्याची घरघर थांबली. “कवा आलात? अन असं दारात का उभं?’ म्हणत शाकु उठली आणि पाण्याचा तांब्या विठ्ठलसमोर धरला. “किती गोड गळा दिलाय तुला देवानं.’ “अन त्या पसुर गोड नवरा बी.’ विठ्ठल गटागटा पाणी पिऊ लागला. “म्हातारीनं काही खाल्लय का?’ “व्हय. आत्याबाईला आत्ताच खाऊ घातलं. कवा त्यांचा डोळा लागला म्हाईत न्हाय.’ “अन तू?’ “तुमच्याआदी कदी खाल्लय का म्या?’ “तू खाऊन घ्ये.’ “अन तुमि?’ “मला भूक न्हाय.’ विठ्ठलचा आवाज खोल गेला होता. त्याच्या मनाची अस्वस्थता शाकुपासून झाकत नव्हती. ती विठ्ठलच्या बाजूला बसली. “काय झालंय?’ “काय व्हायचं राहिलंय? मरताना बाप म्हणला व्हता, काय बी झालं तरी जमीन इकू नगस. पोटच्या पोरासारखं तिनं पोसलंय आपल्याला. पर माज्यासारख्या कपाळकरंट्याला बापाची शेवटची इच्छा पण पुरी करता न्हाई आली.’ असं म्हणून विठ्ठल आपल्या बायकोच्या कुशीत शिरून लहान पोरासारखं ढसाढसा रडू लागला. शाकुने आपल्या पदराने विठ्ठलचे डोळे पुसून घेतले. “सटवाईने आधीच कपाळावर कोरून ठेवलेलं कुणाला वाचता आलंय का? नशिबात ज्ये वाढून ठेवलंय त्येला तोंड दिलंच पायजे. अन का म्हणून सवताला कोसत बसलाय? हाडाची काडं झालीत त्या मातीत घाम गाळून; पर या आभाळाला कसलाच पाझर फुटंना.’ “तीन गुंठं सावकाराला लिहून दिली. म्हणत व्हता ऱ्हाइलेली दोन गुंठं पण गहाण ठेव. लई लाचार वाटत व्हतं अन राग पण येत व्हता. गरिबी लई वाईट असतीय.’ विठ्ठलला धीर देत शाकु बोलू लागली. “हातातनं ज्ये निसटलं त्ये जाऊ दया. आता ज्ये पदरात शिल्लक हाय त्ये जपू. अजून काबाडकष्ट करू.’ विठ्ठल शांत होऊन ऐकत होता. “हीच आस ठेवत आजवर जगत आलोत.’ “अन हितपासनं पुडं बी जगायचं.’ “आपण एक यळ सहन करू. पर ह्या मुक्‍या जनावराचं काय? खायला चारा मिळना न प्यायला पाणी. विहिरी पार आटून गेल्यात. त्ये काय नाय; म्या उंद्या तालुक्‍याला जातु अन खंड्याला छावणीत सोडून येतु.’ दुसऱ्या दिवशी, “भाकर अन बेसन बांधून दिलय. भूक लागल्यावर वाटत खाऊन घ्या. आज दुपारच्यालाच भरून आल्यासारखं वाटतंय. पाऊस पडल का?’ विठ्ठलने वर आभाळाकडं बघितलं. “काळं ढग तर रोजच जमा व्हत्यात अन चकवा देत वाऱ्यासंग निगुन जात्यात. आभाळाकडं डोळं लावून बसायचं अन त्यानं हुलकावणी देत निगुन गेलं की; डोळ्यात दाटलेलं टिपूस सांडायचं. लई आस लावून नगस बसू.’ असं म्हणून विठ्ठल खंड्याला घेऊन निघून गेला. बराच वेळ होऊन गेला तरी विठ्ठल आला नव्हता. शाकु विठ्ठलची वाट बघत दारापाशी बसली होती. “ह्ये अजून कसं आलं न्हाईत. प्यायचं पाणी संपलय. दिस बी मावळायला आलाय. एक हंडा आणतेच आडावरून.’ स्वतःशी पुटपुटत शाकु उठली. “आत्याबाई, म्या आलेच पाणी घिऊन.’ म्हणून ती निघून गेली. कपारीत उगवलेल्या झुडपात आणि पक्ष्यांनी बांधलेल्या घरट्यात विहीर बुजून चालली होती. समाधीत असल्यासारखी शांत जणू! शाकु हळूहळू विहिरीची एकेक पायरी उतरून खाली जात होती. तिकडे विठ्ठल घरी आला होता. “शाकु कुठंय?’ म्हणून विचारताच म्हातारीने खुणवत पाणी आणायला गेली असं सांगितलं. विठ्ठल आल्या पावली तसाच घराबाहेर पडला. शाकु खडकाचा आधार घेत खाली बसली. काळपटलेल्या शेवाळाला बाजूला सारत ती ओंजळीने पाणी भरू लागली. मध्येच होणाऱ्या ढगांचा गडगडाट त्या मोकळ्या विहिरीत घुमत होता. कितीतरी वेळाने हंडा अर्धाच भरून झाला होता. आजचं भागलं, या विचारात ती जायला निघाली. शाकु पायरी चढायला गेली तोच तिच्या पोटात एक जोराची कळ आली. हातातला हंडा खाली ठेवून देत ती मटकन खाली बसली. ती वेदनेनं विव्हळत होती. आपल्या दोन्ही हाताने पोटावर दाब देत होती. तिचं शरीर घामानं पार भिजून गेलं होतं. तिच्या किंकाळ्या आणि आतल्या जिवाची बाहेर येतानाची धडपड पाहून पक्ष्यांचा किलबिलाट वाढला होता. नजरेच्या टप्प्यात विठ्ठलला विहीर दिसली तशी त्यानं आपली पावलं झपझप उचलली. एका क्षणी शाकुच्या किंकाळ्या बंद झाल्या आणि बाळाच्या रडण्याचा आवाज घुमू लागला. कानावर बाळाच्या रडण्याचा आवाज पडताच विठ्ठलने विहिरीकडं जोराची धाव घेतली. त्याने वरून पाहिलं तर; शाकुच्या हातात एक गोंडस बाळ होतं. ती दगडाने त्याची नाळ तोडत होती. “शाकु…’ म्हणून विठ्ठल जोरात ओरडला आणि पायऱ्यांवरून धावतच खाली गेला. त्याने आपल्या बायकोला आणि बाळाला घट्ट मिठीत घेतलं. तो वेड्यासारखा त्या दोघींचेही मुके घेत होता. अचानक पक्ष्यांचा किलबिलाट थांबला आणि ती घरट्यात घुसू लागली. त्या दिवशी आभाळालाही पाझर फुटला होता. जणू मोठ्या तपश्‍चर्येनंतर; आज त्या विहिरीची “तहान’ भागत होती! कपारीच्या आडोशाला बसून तिच्या कुशीत शिरणारा तो बेधुंद पाऊस बघताना; त्या दोघांच्याही डोळ्यातून आनंदाश्रू पाझरत होते!

+11 प्रतिक्रिया 1 कॉमेंट्स • 6 शेयर

अक्षय तृतीया कधी आहे अक्षय तृतीया शुभ मुहूर्त जाणुन घ्या वैशाख महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या तृतीयेला अक्षय्य तृतीया किंवा आखातीज असे म्हणतात. हिंदू धर्मातील सणांपैकी हा महत्तवाचा सण आहे. हा दिवस साडेतीन शुभ मुहूर्तांपैकी एक आहे. अक्षय्य तृतीया संस्कृत शब्द असून याचा अक्षय असा अर्थ आहे अर्थात शाश्वत, सुख, यश आणि आनंद कमी न करणारा आणि तृतीया म्हणजे तिसरा. यंदा अक्षय्य तृतीया 14 मे रोजी शुक्रवारी साजरा केली जाईल. धार्मिक शास्त्रानुसार या दिवशी सोनं खरेदी केल्याने भविष्यात सुख-समृद्धी आणि धनाची प्राप्ती होते. म्हणून या दिवशी सोनं खरेदी करणे शुभ मानले गेले आहे. असे केल्याने अक्षय पुण्याची प्राप्ती होते. अक्षय तृतीया शुभ मुहूर्त: अक्षय तृतीया 14 मे 2021 दिन शुक्रवार अक्षय तृतीया पूजा शुभ मुहूर्त- सकाळी 05:38 वाजेपासून ते दुपारी 12:18 पर्यंत पूजेची एकूण अवधी 6 तास 40 मिनिट तृतीया तिथी प्रारंभ- 14 मे 2021 सकाळी 05:38 वाजेपासून तृतीया तिथी समाप्ती- 15 मे 2021 सकाळी 07:59 वाजेपर्यंत सोनं खरेदी करण्याचं शुभ मुर्हूत अक्षय तृतीयेला सोनं खरेदी करण्यासाठी शुभ वेळ 14 में 2021 ला सकाळी 05:38 वाजेपासून सुरु होऊन 15 मे 2021 सकाळी 05.30 वाजेपर्यंत आहे. सोने खरेदी करण्यासाठी एकूण काळ 23 तास 52 मिनिट असा आहे. अक्षय तृतीया महत्तव पौराणिक मान्यतेनुसार अक्षय तृतीयेच्या दिवशी त्रेतायुगाचा आरंभ झाला होता. या दिवशी प्रभू विष्णू आणि देवी लक्ष्मीची पूजा केली जाते. अक्षय तृतीयेला प्रभू विष्णूंच्या सहाव्या अवतार परशुराम यांचा जन्म झाला होता. म्हणून हा दिवस परशुराम जयंती म्हणून देखील साजरा केला जातो. या दिवशी दान केल्याचं खूप महत्त्व आहे. या दिवशी दान केल्याने पितरांचा आशीर्वाद प्राप्त होतो आणि जीवनातील सर्व संकटं दूर होतात.

+17 प्रतिक्रिया 10 कॉमेंट्स • 30 शेयर

*देवळात प्रवेश करतांना पायरीला नमस्कार कसा करावा* ? देवळात प्रवेश करतांना पायरीला नमस्कार करून आत जायचे असते, हे अनेकांना ठाऊक असते; परंतु हा नमस्कार का आणि कशा पद्धतीने करावयाचा याचे ज्ञान अनेक दर्शनार्थ्यांना नसते. हा लेख वाचून आपणही योग्य पद्धतीने पायरीला नमस्कार करा आणि तशी कृती परिचितांनाही करावयाची विनंती करा ! १. कृती पायरीला उजव्या हाताची बोटे लावून तोच हात डोक्यावर फिरवावा. २. शास्त्र ‘देवळाच्या प्रांगणात देवतांच्या लहरींच्या संचारामुळे सात्त्विकता वाढलेली असते. परिसरातील चैतन्यामुळे पायर्‍यांनाही देवत्व प्राप्त झालेले असल्याने, पायरीला उजव्या हाताची बोटे लावून तोच हात डोक्यावर फिरवण्याची पद्धत आहे. पायर्‍यांवरील धूळही चैतन्यमय असल्याने आपण तिचाही मान राखायचा असतो आणि तिच्यातील चैतन्याचाही लाभ करून घ्यावयाचा असतो, हे यावरून लक्षात येते. नमस्कार करतांना ‘पायरीत आलेले देवतेचे चैतन्य हातातून संपूर्ण शरिरात संक्रमित होत आहे’, असा भाव ठेवल्याने जिवाला अधिक लाभ होतो; परंतु या वेळी जिवाचा अहंही न्यून असेल, तर नमस्काराचे मिळणारे फळ सर्वाधिक असते. कुठलीही कृती ही ‘स्व’चा त्याग करून केली असता, ते अकर्म कर्म होते.’ प.पू. डॉ. आठवले : एका हाताने नमस्कार करू नये, असे शास्त्राने सांगितले आहे, तर आपण दिलेल्या ज्ञानामध्ये देवळाच्या पायरीला एका हाताने नमस्कार करावा, असा उल्लेख आहे. असे का ? (वडीलधार्‍या मंडळींना नमस्कार करतांना एका हाताने नमस्कार करणे अयोग्य, तर देवळाच्या पायर्‍या चढतांना एका हाताने नमस्कार करणे सोयीच्या दृष्टीने योग्य) उत्तर : ’देवळाचा परिसर हा इतर परिसरांच्या मानाने मुळातच सात्त्विक असल्याने तेथे कोणतेही कर्म भावरहित जरी केले, तरी इतर ठिकाणच्या तुलनेत थोड्याफार प्रमाणात सात्त्विकतेचा लाभ होतोच. देवळाच्या पायर्‍या चढता चढता पायरीला स्पर्श करून नमस्कार करणे, ही शरिराचा तोल सांभाळून अल्प कालावधीत करावयाची एक सात्त्विक कृती आहे. पायर्‍या चढणे, या रजोगुणी हालचालीमुळे जिवाच्या शरिरातील रजोगुण कार्यरत झालेला असतो. एका हाताने, म्हणजेच उजव्या हाताच्या बोटांनी पायरीला स्पर्श केल्याने चैतन्यभूमीतील सात्त्विक आणि शांत लहरी हाताच्या बोटांतून शरिरात संक्रमित होत गेल्याने एकप्रकारे सातत्याने जिवाच्या शरिरातील रजोगुणावर सूर्यनाडीच्या माध्यमातून नियंत्रण ठेवले जाते, म्हणजेच सूर्यनाडीच्या कार्याचे क्षणिक शमन करणे शक्य होते. या प्रक्रियेतून जिवाला रजोगुणातूनही सात्त्विकतेचे संवर्धन करण्यास शिकवले जाते. म्हणून त्या त्या स्तरावर ती ती कृती करणे योग्य ठरते. याउलट वडीलधार्‍या मंडळींना नमस्कार करतांना एका हाताने नमस्कार करणे, ही उद्धटपणाची कृती ठरते; म्हणून प्रसंगानुरूप तारतम्याने योग्य कृती करणे महत्त्वाचे ठरते. पायर्‍या चढतांना जर भावपूर्णरीत्या चढल्या, तर नमस्कार न करतासुद्धा आवश्यक त्या प्रमाणात चैतन्याचा लाभ होतो.’

+13 प्रतिक्रिया 5 कॉमेंट्स • 24 शेयर

दर्श अमावस्या पुजा विधी आणि महत्व Darsh Amavasya हिंदू धर्मात सर्वच अमावस्या महत्त्वाच्या असतात परंतू दर्श अमावस्येचं विशेष महत्त्व आहे. दर्श अमावस्येच्या दिवशी पूर्वजांची पूजा करण्याचे महत्त्व आहे. या दिवशी काही लोक व्रत देखील करतात. या दिवशी चंद्र दिसत नाही. कालसर्प दोष निवारण पूजा करण्यासाठी हा दिवस श्रेष्ठ असल्याचे मानले गेले आहे. अमावस्येला अवस देखील म्हणतात. दर्श अमावस्या पूजन विधी (Darsh Amavasya Pujan Vidhi) पुराणांनुसार अमावस्येला स्नान-दान करण्याची परंपरा आहे. तसं तर या दिवशी गंगा-स्नान केल्याचे विशेष महत्त्व असल्याचे सांगितले गेले आहे, परंतू जी व्यक्ती गंगा स्नानासाठी जाऊ शकत नाही अशा लोकांनी जवळीक नदीत किंवा तलावात जाऊन अंघोळ करावी. हे देखील शक्य नसेल तर घरात अंघोळीच्या पाण्यात पवित्र नदीचं पाणी मिसळून अंघोळ करावी. आणि महादेव- पार्वती आणि तुळशीची पूजा करावी. दर्श अमावस्या महत्व दर्श अमावस्येला व्रत करुन चंद्राची पूजा केल्याने चंद्र देवता कृपा करतात. सौभाग्य- समृद्धीचा आर्शीवाद देतात. चंद्र देव भावना आणि दिव्य अनुग्रहाचे स्वामी आहे. याला श्राद्धाची अमावस्या देखील म्हणतात. कारण या दिवशी पूर्वजांचे स्मरण केलं जातं. त्यांच्यासाठी प्रार्थना केली जाते. या दिवशी पूवर्ज पृथ्वीवर येऊन आपल्या कुटुंबाला आर्शीवाद देतात असे मानले गेले आहे.

+6 प्रतिक्रिया 0 कॉमेंट्स • 2 शेयर

*#आत्महत्या घोर अपराध-- आत्महत्या केल्याने काय होते त्या आत्म्याचे? सर्वात प्रथम आत्महत्या हा शब्दच चुकीचा आहे. कारण आत्म्याची कोणत्याही प्रकारे हत्या होऊ शकत नाही, केली जाऊ शकत नाही, हत्या होते ती शरीराची, ह्याला स्वघात किंवा देह हत्या म्हणू शकतो, दुसर्‍या जीवाची हत्या केल्याने ब्रम्ह हत्येचा दोष लागतोच परंतु स्वघात केल्याने घोर अपराध होतो. ज्या देहाने व परमेश्वराने आपणास ह्या जगात राहायला जागा दिली, हे जग पाहण्यास साठी, समजण्यासाठी, एकण्या साठी शक्ति दिली, त्या देहाची हत्या करणे निंदनीय घोर अपराध आहे. जरा विचार करा तुमचा जर कोणी खास, सखा, जवळचा आपला कोणी असेल तर तो फक्त परमेश्वराने दिलेलेला हा देह, शरीर आहे. कारण आत्मा आपली प्रगती शरीरात राहुनच करू शकतो. त्यात आत्महत्या करणार्या व्यक्तींचा गैरसमज असा होतो की आपल्या वर असणारा ताण, दुख, वेदना त्रास, हे आत्म हत्या करून संपवु शकतो, पंरतु हे अस मुळीच नाही कारण भोग हे भोगुनच संपतात, आत्महत्या करून ते अधिक वाढतात. *हिन्दू धर्मानुसार मृत्यु पश्चात आत्म्याची मुख्य करून 3 प्रकारच्या गती सांगितल्या आहेत. *1.उर्ध्व गति *2.स्थिर गति *3.अधोगति. ह्या मध्ये ही गती-अगती मध्ये विभागले आहेत. वैदिक ग्रंथां मध्ये आत्मघाती दुष्ट मनुष्या ला काय म्हटले आहे- असूर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसावृता।* *तास्ते प्रेत्यानिभगच्छन्ति ये के चात्महनो जना:।।* *अर्थात:–* आत्मघाती मनुष्य मृत्यु पश्चात अज्ञान आणि अंधकाराने परिपूर्ण, सूर्य प्रकाशा पासून वंचित आशा असूर्य नामक लोकात टाकला जातो. गरुड पुराण मध्ये जीवन मृत्यु च्या प्रतेक रुपाचे वर्णन केले आहे, तर आत्म्हत्तेस निंदनीय मानल आहे, कारण धर्मा नुसार 84 दशलक्ष योनि नंतर परमेश्वराच्या कृपेने मानव जन्म प्राप्त होत असतो. आणि त्याला व्यर्थ घालवणे निंदनीय अपराध आहे. व�

+10 प्रतिक्रिया 3 कॉमेंट्स • 10 शेयर