https://youtu.be/Sc9Ge7QsxCo

+7 प्रतिक्रिया 0 कॉमेंट्स • 1 शेयर

*श्रीराम समर्थ* *समर्थ रामदासस्वामी रचित दासबोधावरील श्री रविंद्र पाठक यांची निरूपणें.दशक १२-विवेक-वैराग्य,समास ९-यत्नशिकवण, निरूपण क्रमांक ४७५ – भाग ३ मधील सार.* दासबोधातील बाराव्या दशकातील नवव्या समासात समर्थ प्रयत्नांची जी दोन अंग आहेत एक म्हणजे कष्ट आणि दुसरं म्हणजे त्यासाठी कष्टाची दिशा यांची परिपूर्णता कशी साधायची, त्यासाठी नेमके अचूक प्रयत्न कसे करायचे याचे विवरण सांगतात. जीवन जगण्याचा आनंद हा या समासाचा प्राण आहे कारण मनुष्य हा स्वाभाविकपणे आनंदासाठी जगत असतो, आनंद ही खरंतर मुक्तीची स्थिती, जिथं संपूर्ण बंधनविरहित अवस्था असते अशी ही मुक्तीची आनंदमय स्थिती समर्थ आपल्याला देऊ इच्छितात पण त्यांची एक अट आहे ती म्हणजे अनुशासनाची. जोपर्यंत जीवनाला अनुशासन नाही तोपर्यंत हा मुक्तीच्या आनंदाचा ठेवा आपल्याला प्राप्त करता येऊ शकत नाही. अनुशासनामध्ये प्रत्येक दिवसाचा अभ्यास हा आपण आपल्या स्वतःनेच करायचा असतो, अगदी सकाळच्या झोपेतून जागे होण्यापासून ते रात्रीच्या निद्रेपर्यंतचा प्रत्येक क्षण हा महत्त्वाचा आहे. या प्रत्येक क्षणाला जोपर्यंत शिस्त नाही, अनुशासन नाही तोपर्यंत त्या क्षणामध्ये दडलेला आनंद देखील वरती येऊ शकत नाही. म्हणून समर्थ आपल्याला मुक्तीचा मार्ग ज्याच्याआधारे या प्रवृत्ती-निवृत्तीचा समन्वय आपल्या जीवनात घडवता येऊ शकतो तो सांगायला सुरूवात करतात. समर्थ म्हणतात..... *प्रातःकाळीं उठत जावें ! प्रातःस्मरामि करावें !* *नित्य नेमें स्मरावें ! पाठांतर !!१२.९.९.!!* *मागील उजळणी पुढें पाठ ! नेम धरावा निकट !* *बाष्कळपणाची वटवट ! करूंच नये !!१२.९.१०.!!* तरूणपिढी ते साधकवर्गापर्यंतची मार्गदर्शक तत्वे समर्थ आपल्याला सांगतात की, प्रयत्नशील माणसाने नेहमी सकाळी लवकर उठावे. आजच्या तरूण पिढीकडे त्यांच्या आदर्शाकडे आपण बघतो तेव्हा ही बहुतांश मंडळी रात्रभर जागणारी असतात, त्यांची झोपण्याचीच वेळ बऱ्याचदा पहाटेची असते. अशा वेळी समर्थांनी दिलेला हा ठेवा हा खरंच आपण आयुष्यात उतरवू शकूत का? आज आपल्याला लोक रात्री जागून अभ्यास करताना दिसतात परंतु प्रातःकाळी उठून आपले अध्ययन करणारे विद्यार्थी सापडणे अवघड झालेले आहे. सकाळी उठल्यावर कित्येक घरात प्रपंचाच्याच चर्चा सुरू होतात. आपण सकाळचा वेळ हा निसर्गाशी संलग्न करू शकलो तर निसर्ग देखील खूप प्रकारची ऊर्जा आपल्याला देऊ शकतो. पण आपण इतक्या भ्रमात्मक अवस्थेत असतो की सकाळच्या पहिल्या प्रहारापासून आमची संसाराची बाष्कळ वटवट ही आम्हांला त्या अस्तित्वाशी कधीच संलग्न होऊ देत नाही. आपण नित्यनेमाने काकड आरतीला जर जात असलो तर काही दिवसात ही काकड आरती आपली मुखोद्गत होते याचे कारण या काकड आरतीचा पहाटेचा काळ अशा काळामध्ये पाठांतराला आपल्या मेंदूला असलेली ही विश्रांती यामुळे आलेली सतेजता यामुळे हे पाठांतर सहज होवू शकते. पाठांतरामुळे मन आत्मविश्वासाने,आनंदाने भरून जाते.ज्याप्रमाणे मनाला अनुशासनाची गरज आहे त्याप्रमाणे देहालाही अनुशासनाची गरज आहे. देह देखील जास्त काळ मलिन ठेवू नये, देहाच्या शुचितेकडेही लक्ष द्यावे. समर्थ म्हणतात.... *दिशेकडे दुरु जावें ! सुचिस्मंत होऊन यावें !* *येतां कांहीं तरी आणावें ! रित खोटें !!१२.९.११.!!* *धूतवस्त्रें घालावीं पिळून ! करावें चरणक्षाळण !* *देवदर्शन देवार्चन ! येथासांग !!१२.९.१२.!!* आपल्या देहाची शुचिता, शरीराचे पावित्र्य आणि त्याचबरोबर स्वतःचे काम स्वतः करण्याची पद्धत, आपण बघतो की आजच्या काळात या electronic gazatte's मुळे अनेक गोष्टी घरबसल्या आपल्याला मिळतात त्यामुळे व्यवहारज्ञान देखील येणाऱ्या पिढीचे आपण बघतोच, बऱ्याचदा छोट्या, छोट्या प्रश्नांना देखील Google केल्याशिवाय त्यांना त्याचे उत्तर मिळत नाही अशी अवस्था आहे. त्यामुळे अशा परिस्थितीत समर्थांचे हे तत्त्व आपण आपल्या जीवनात काही प्रमाणात जरी उतरवू लागलो की स्वतःचे काम स्वतः करावे. त्यामुळे समर्थ सांगतात की आपल्या अंगावरील वस्त्र तरी निदान आपल्या स्वतःच्या हाताने धुवावेत आणि ती पिळून वाळत घालावीत. या एका छोट्या कर्मामध्ये समर्थ एकच गोष्ट सांगू इच्छितात की आपण कोणावर अवलंबून राहू नये. देहाचे पावित्र्य दुसरं आचरणाचे पावित्र्य आणि तिसरे आपला आहार कसा असावा. आजच्या या pizza, burger संस्कृतीमध्ये समर्थ आपल्याला जीवनामध्ये पेरणी कशी करावी या दृष्टीने सांगतात की..... *काहीं फलाहार घ्यावा ! पुढें वेवसाये करावा !* *लोक आपला परावा ! म्हणत जावा !!१२.९.१३.!!* आपल्या सकाळच्या न्याहरीत स्थानिक अन्नच आपल्यासाठी पोषक आहे. एखाद्याचे अनुकरण करून त्या गोष्टी शरीराला बाधक ठरू शकतील त्यामुळे घरात केलेली पोळी-भाजी किंवा आईच्या हातचे अन्न हे जितकं महत्त्वाचे आहे त्यापेक्षा या जगामध्ये खरंतर दुसऱ्या कुठल्याही अन्नाने आपल्याला तृप्ती येऊ शकत नाही. त्यामुळे समर्थ देखील निर्देशक या दृष्टीने सांगतात की, साधा आहार, फलाहार आपण घ्यावा. त्यानंतर आपल्या उत्पन्नासाठी कोणावार अवलंबून राहून आळसात दिवस न घालवाता काहीतरी व्यवसाय करावा, ज्यामध्ये आपले मन रमत असेल, ज्या कामात आपल्याला आनंद मिळत असेल अशा पद्धतीचा व्यवसाय करावा. आणि त्या व्यवसायात देखील दक्षता असावी, सारासार विचार असावा. काहीजण म्हणतात की नोकरी-धंदा करत असताना साधन कसे करावे.नामस्मरण याचा दुसरा अर्थ बघितला तर त्या अवस्थेमध्ये, वर्तमानामध्ये, त्या क्षणामध्ये राहणे याचा अर्थ नामस्मरण आहे. महाराज आपल्याला हातात माळ देऊन एका जागी बसवतात म्हणजे जेणेकरून ते मन काही काळ इतस्ततः फिरत असते, ते शांत व्हावं, एका जागी यावं, वर्तमानात ते जगायला शिकावं यालाच सहजसमाधीमध्ये असणे असे म्हणतात. दुसरा मार्ग असा आहे की आपण जे काही कर्म करत आहोत त्या कर्माशी अभिरत व्हावं. *सुंदर अक्षर ल्याहावें ! पष्ट नेमस्त वाचावें !* *विवरविवरों जाणावें ! अर्थांतर !!१२.९.१४.!!* आपल्या प्रत्येक कृतीला त्या कृतीबरोबर राहण्याचा जर आपण प्रयत्न केला, अगदी पाण्याचा ग्लास घेऊन पाणी पिताना देखील आपण त्या कृतीबरोबर संलग्न राहू शकलो तर ते एकप्रकारे समाधी अवस्थाच आहे.समर्थ आपल्याला या समाधी अवस्थेचेच लक्षण सांगतात की, आपण लिहायला बसूत तेव्हा अक्षरही सुंदर लिहावे, स्पष्ट वाचावे, अतिशय उत्तम त्याचा अर्थ घ्यावा, एखाद्याला प्रश्न विचारायची वेळ आली तर नेमका प्रश्न विचारावा ,प्रत्येक गोष्टीचा अनुभव आपण स्वतःकडे घेण्याचा प्रयत्न करावा, एखाद्याला सांगायची वेळ आली तर व्यवस्थित समजावून सांगावे. प्रत्येक क्षणामध्ये सावधानता ठेवावी आणि आपले आचरण हे नीतिमर्यादेला धरून असावे, ज्या गोष्टी जनमानसांत निषिद्ध मानल्या गेल्या त्या गोष्टींना आपण कृतींमध्ये उतरू देऊ नये. समर्थ आपल्याला या समासामध्ये तो आनंद देऊ इच्छितात जो कदाचित प्रपंचात न मिळाल्यामुळे किंवा परमार्थात मन न लागल्यामुळे आपण आपल्या आयुष्यातून घालवून बसलो तो मिळवाण्यासाठी आपल्या या दोन्ही अंगाना समसमान दिशेने समर्थ आपल्याला वृद्धिंगत करू इच्छित आहेत. त्यामुळे मनुष्य हा त्याच्या प्रयत्नाने जो अशा सावधानतेने आणि अनुशासनाने जर आयुष्य जगत असेल तर प्रपंचामध्ये देखील त्याला कधीही कमी पडू शकत नाही हा समर्थांचा सिद्धान्त आहे. जानकी जीवन स्मरण जय जय राम लक्ष्मीकांत खडके 🙏

+1 प्रतिक्रिया 0 कॉमेंट्स • 0 शेयर

🙏🌹 ll श्रीरामसमर्थ ll🙏🌹: या अश्या परिस्थितीत आपल्याला व आपल्या कुटुंबाला अखंड सामर्थ्यानिशीजो सांभाळत आहे त्याच्यावर दृढ विश्वास करोना 🙏🌹 ll श्रीरामसमर्थ ll🙏🌹: करोना करोना पण काय करोना या कलियुगात काय करायला सांगतोय कुणी कधी त्याला विचारले का पण मी विचारले तर तो बोलला श्री सेवा करोना मंगल आचरण करोना माणसाने माणसाशी प्रेम करोना जास्तीत जास्त उपासना करोना अखंड नामस्मरण करोना 🙏🌹 ll श्रीरामसमर्थ ll🙏🌹: करोना हा शब्द आपण आपल्या भल्यासाठी जर वापरला तर वाईट नाही परंतु आपण हे सगळ सत्कर्म सोडून जर वाईट कर्म करत बसलो तर करोना नक्कीच वाईट शिक्षा देणार 🙏🌹 ll श्रीरामसमर्थ ll🙏🌹: श्री सद्गुरु कृपेने वाईटातुन उत्तम शोधण्याची सद्बुद्धी प्राप्त करून दिली 🙏🌹 ll श्रीरामसमर्थ ll🙏🌹: म्हणून नको ते ना करोना सगळ उत्तमोत्तमच करोना 🙏🌹 ll श्रीरामसमर्थ ll🙏🌹: 🙏जय सद्गुरु 🙏

+4 प्रतिक्रिया 0 कॉमेंट्स • 10 शेयर

🌺 *परमार्थाला दुसऱ्याची नव्हे, तर आपली स्वतःचीच दृष्ट लागू शकते.* *अभिमान उत्पन्न होऊ शकतो.* *तेंव्हा, परमार्थ साधणे कठीण,* *सांभाळणें जास्त कठीण,* *तर टिकवणें अत्यंत कठीण आहे.* *संकल्प ही फार मोठी शक्ती आहे.* *इच्छा जर खरोखर अती प्रबळ झाली, तर ती वस्तूला आपल्याकडे खेचून घेतल्याशिवाय राहणार नाही. तसेच, भगवंताच्या प्राप्तीसाठी, प्रबळ इच्छा धारण केली,* *तर भगवंत नक्की भेटतो.* *ज्या माणसाच्या जवळ सत्य, पावित्र्य, आणि निःस्वार्थवृत्ती,* *या तीन गोष्टी असतील,* *त्या माणसाचा नाश करण्याची क्षमता विश्वातील कोणत्याही शक्तीत नाही.* *हया तीन गोष्टी असल्यावर, अखिल विश्व जरी विरोधात उभे राहिले,* *तरी त्याला तो एकटाच माणूस,* *सहज तोंड देऊ शकतो...!!* **श्री गुरुदेव दत्त* 🙏🏻🌹🙏🏻

+5 प्रतिक्रिया 0 कॉमेंट्स • 7 शेयर

*श्रीराम समर्थ* *समर्थ रामदासस्वामी रचित दासबोधावरील श्री रविंद्र पाठक यांची निरूपणें.दशक १२-विवेक-वैराग्य,समास ९ – यत्नशिकवण,निरूपण क्रमांक ४७३ – भाग १ मधील सार.* दासबोधातील बारावा दशक ज्याचे शीर्षक समर्थांनी विवेकवैराग्य असं दिलंय यामधील या नवव्या समासामध्ये विवेक आणि वैराग्याची भूमिका अंतरंगामध्ये उतरवताना प्रपंच आणि परमार्थ या दोन्ही गोष्टींचा समन्वय साधण्यासाठी काय प्रयत्न करावे याचे अतिशय सुंदर वर्णन या समासात समर्थांनी सांगितले आहे. एकदा नवीन सायकलस्वार सायकल शिकत असतो आणि शिकता, शिकता तो वारंवार धडपडत असतो तरीदेखील त्याचा उत्साह हा एवढा विलक्षण असतो की बऱ्याचदा पडूनही तो जोपर्यंत त्या सायकलवर balance साधायला शिकत नाही तोपर्यंत तो सायकलचा नाददेखील सोडत नाही. विवेक आणि वैराग्य हे देखील balance सारखेच आहेत जोपर्यंत आमच्या जीवनात आम्ही त्याला हृदयस्थ करत नाही तोपर्यंत प्रपंच आणि परमार्थ यांचा समन्वय आम्हांला साधता येऊ शकत नाही. ज्याने प्रपंच करताना परमार्थ करून दाखवला त्याच्या जीवाला उर्ध्वगती प्राप्त होते. हे अत्यंत अवघड गणित आहे की प्रपंच आणि परमार्थ यांना एकत्रितपणे, यशस्वीपणे चालवणे हीच कलियुगात तपश्चर्या आहे. त्यासाठी कुठल्या गुहेत जायची गरज नाही. प्रपंचातला त्रितापांचा अग्नी आपल्या अंतःकरणाला होरपळत असतानाही परमार्थरूपी चंदनाने अंतःकरणाची शीतलता टिकवणे हीच तपश्चर्या आहे. अशा या तपश्चर्येसाठी मनुष्याने नेमकी आपल्या जीवनात दिशा कशी ठेवावी, त्यासाठी प्रयत्न कसे करावेत, प्रपंच उत्तम करताना देखील भगवंताची प्राप्ती करून घ्यावी असा समन्वय नेमका मनुष्याच्या प्रयत्नांच्या आधाराने घडतो. या प्रयत्नांची शिकवण सांगताना समर्थांनी एक व्यक्तीरेखा आपल्यासमोर उभी केली आहे. ती व्यक्तीरेखा प्रत्येकाच्या आयुष्यात कमीजास्त प्रमाणात असते, म्हणून समर्थ कोणाकडेही बोट न दाखवता या गुणधर्माकडे बोट दाखवतात. समर्थ म्हणतात.... *दुर्बल नाचारी वोडगस्त ! आळशी खादाड रिणगस्त !* *मूर्खपणें अवघें वेस्त ! कांहींच नाहीं !!१२.९.१.!!* *खाया नाहीं जेवाया नाहीं ! लेया नाहीं नेसाया नाहीं !* *अंथराया नाहीं पांघराया नाहीं ! कोंपट नाहीं अभागी !!१२.९.२.!!* *सोयरे नाहीं धायेरे नाहीं ! इष्ट नाहीं मित्र नाहीं!* *पाहातां कोठें वोळखी नाहीं ! आश्रयेविण परदेसी !!१२.९.३.!!* प्रत्येकाच्या जीवनामध्ये प्रपंच आणि परमार्थ यांचा समन्वय साधताना प्रचंड ओढाताण होत असते, परमार्थाकडे लक्ष द्यायला जावं तर प्रपंच हातातला निघून जातो आणि प्रपंचामध्ये खुप आसक्त झालो तर परमार्थाकडे लक्ष देता येत नाही. त्यामुळे मनुष्याच्या अंतरंगात कुठल्या ना कुठल्या पद्धतीचे दारिद्रय, कुठल्या ना कुठल्या प्रांतात वावरत असतेच. त्या सगळ्यांचे संघटन करून समर्थांनी ही व्यक्तीरेखा आपल्यासमोर ठेवली. मनुष्य हा एका नगरामध्ये जो अत्यंत दुर्बल आहे, शक्तीहिन आहे, ज्याच्याकडे कोणाचाही आधार नाही, स्वार्थाने त्याची ओढाताण चाललेली आहे. त्याच्या खिशात पैसा नाही, प्रपंच मांडलेला आहे, भूक सहन होत नाही आणि त्यावेळी काय प्रयत्न करावे हे कळत नाही त्यामुळे हा मनुष्य खादाड आणि आळशी झालेला, त्याला कोणी कर्जही देत नाही. त्यामुळे त्याचा प्रपंच हा अधिक, अधिक दारिद्रय अवस्थेत चाललाय, त्याला धड खायला मिळत नाही, त्याच्याकडे अंथरूण-पांघरून, कपडा-लत्ता काही नाही. अशी कुठलीही गोष्ट त्याच्या जीवनामध्ये व्यवस्थित नाही. आणि ज्याच्याकडे पैसा नाही त्याच्यासाठी तर हे जग स्वाभाविकच परके होते. त्याला कुणी नातेवाईक नाही, त्याला कुणी जवळ उभं करत नाही, या जगाची रीत अशी आहे की ते त्या माणसापेक्षा त्याच्या उपाधीला जास्त किंमत देत असतात, नातेसंबध, मित्र, सखे हे आयुष्यात खुप विरळ आहेत की ते त्या व्यक्तीला प्रेम करून सख्यत्व देतात. आयुष्यात बहुतांशी उपाधींच्या आधारानेच प्रेम मिळते. असतील शीते तर जमतील भूतें ही शीते संपली की भूतंही निघून जातात. तशी जीवनामध्ये विपन्नता, दारिद्रय येते तेव्हा आपले कुणी राहत नाही. लोकं ओळखत नाहीत असं नाही पण समोर येवूनही ओळख नाकारणारे अनेक लोक असतात. आणि असा हा मनुष्य त्याच्याच गावामध्ये सर्वार्थाने निराधार झाल्यामुळे त्याच गावात राहूनही परदेशी झाल्यासारखी त्याची परिस्थिती होते. मग अशा सर्वार्थाने दरिद्री झालेल्या मनुष्याला खूप मोठा प्रश्न पडतो.... *तेणें कैसें करावें ! काये जीवेंसीं धरावें !* *वाचावें किं मरावें ! कोण्या प्रकारें !!१२.९.४.!!* *ऐसें कोणीयेकें पुसिलें ! कोणीयेकें उत्तर दिधलें !* *श्रोतीं सावध ऐकिलें ! पाहिजे आतां !!१२.९.५.!!* जेव्हा कुठलाही उपाय मनामध्ये दिसत नाही तेव्हा एकच वाटतं की आता जगावे की मरावे, आणि जगायचे असेल तर कशा पद्धतीने आणि मरायचेच असेल तर कशा पद्धतीने मरावे हाच प्रश्न त्याच्या आयुष्यात त्याला हतबल करत असतो. अशीच काहीशी हालाखीची अवस्था झालेला हा समर्थांचा नायक,त्याच्या दृष्टीने समर्थ आपल्याला त्याने जिवनातला समन्वय नेमका का घालवून बसला?प्रपंचात राहूनही त्याची एवढी अधोगती का झाली?एवढी विषण्णता तो का भोगत आहे?अशा विचारलेल्या प्रश्नांना समर्थ उत्तर देतात की प्रयत्नांची दिशा कशी ठेवायची,समन्वय कसा घडवायचा, त्यासाठी अचूक प्रयत्न कसा करायचा याचे अतिशय सुंदर वर्णन समर्थांनी या समासात केले आहे. जानकी जीवन स्मरण स्मरण जय जय राम लक्ष्मीकांत खडके 🙏

+1 प्रतिक्रिया 2 कॉमेंट्स • 1 शेयर

भारत का एकमात्र धार्मिक सोशल नेटवर्क

Rate mymandir on the Play Store
5000 से भी ज़्यादा 5 स्टार रेटिंग
डेली-दर्शन, भजन, धार्मिक फ़ोटो और वीडियो * अपने त्योहारों और मंदिरों की फ़ोटो शेयर करें * पसंद के पोस्ट ऑफ़्लाइन सेव करें
सिर्फ़ 4.5MB